De Toekomst van Werk: Verbeelding als motor voor verandering
Terugblik op de NSvP-conferentie waar de mix van kunst, wetenschap, verbeeldingskracht en beleid verrassende inzichten gaven voor de stappen richting een wenselijke toekomst van werk. Op 28 oktober vierde de NSvP haar 100-jarig bestaan met een inspirerende conferentie over de toekomst van werk.
Impressie in film
Korte impressie van de conferentie in een filmpje (gemaakt door Talking Tools, Nijmegen).
Terugblik in woord & beeld
Onder het lustrumthema Verbeelden en Vernieuwen stond de vraag centraal: hoe kunnen we met verbeeldingskracht en toekomstdenken bouwen aan een arbeidsmarkt waarin iedereen toegang heeft tot waardevol werk, talent telt en technologie verbindt in plaats van verdeelt? De conferentie bracht ruim 150 praktijkvernieuwers, onderzoekers, beleidsmakers en kunstenaars samen voor een middag vol reflectie, dialoog en artistieke inspiratie.
(Foto’s: Michiel Bunjes)
100 jaar NSvP: Van psychotechniek tot toekomstidealen
Dagvoorzitter Ruben Maes opende de middag met een korte film over 100 jaar NSvP en een gesprek met directeur Sonia Sjollema. Zij schetste hoe de stichting sinds 1925 is meegegroeid met maatschappelijke veranderingen, maar steeds één ideaal heeft behouden: een menswaardige toekomst van werk, waarin verbeelding en de overtuiging dat het écht anders kan de motor is van vernieuwing.
Ruben Maes vervolgde het gesprek in een interview met Fabian Dekker, gastredacteur van het recent verschenen themanummer van het Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken– een themanummer over oplossingen en mythes over de arbeidsmarktkrapte. Fabian Dekker benadrukte dat de vraag niet alleen is hoe we tekorten oplossen, maar vooral welke keuzes we maken voor de toekomst: “We moeten durven verbeelden welke economie, technologie en welk onderwijssysteem we eigenlijk wenselijk vinden”. Volgens Fabian Dekker is het gesprek hierover van groot belang omdat juist in het fysieke ontmoeten openheid ontstaat voor elkaars standpunten en polarisatie wordt tegengegaan.
Première van de film Future Proof
De korte film Future Proof van filmmaker Maaike Broos vormde een belangrijke stap in de verbeelding van de toekomst van werk.
De film is gebaseerd op de NSvP-scenariostudie met vier toekomstwerelden: De Silo-samenleving, De Big Tech-wereld, De Terpen en De Meent. Doel van de scenario’s is niet om de toekomst te voorspellen, maar om te verbeelden hoe mogelijke toekomsten er uit kunnen zien. De scenario’s zijn ontworpen volgens een methodiek van scenariodenken waarin twee assen worden gebruikt om vier alternatieve werelden te schetsen. De assen zijn:
- Individuele versus collectieve waarden;
- Beperkte of snelle technologische ontwikkeling.
Dilemma’s door de ogen van een professional
Door de ogen van verpleegkundige Mea reist het publiek langs vier mogelijke toekomsten van werk – werelden die variëren van hypertechnologisch tot collectief en lokaal georganiseerd. De film heet “Future Proof”, wat suggereert dat Mea getest wordt in hoeverre zij klaar is voor haar werk in de toekomst. Maar via de persoon en ervaring van Mea stelt de film de kijker de prikkelende vraag: Moeten we ons aanpassen aan de toekomst, of kunnen we de toekomst samen vormgeven? En als we de mogelijkheid hebben ook een actor te zijn in de vorming van de toekomst van werk, wat is dan een wenselijke toekomst: Waar zou je naar willen streven?
Wat staat er op het spel?
Na de film volgde een verdiepend gesprek tussen Ruben Maes, drie experts en de zaal. Vanuit een reflectie op de dilemma’s die Mea in elk van de werelden tegenkomt, werd gesproken over wat er in elk van de werelden op het spel staat. De experts gaven elk vanuit hun discipline duiding aan de thema’s uit de film:
- Jan-Maarten van Sonsbeek (CPB) benadrukte de effecten van economische en beleidsmatige keuzes op brede welvaart; economie is niet alleen gericht op welvaart, maar ook op het welzijn van de samenleving als geheel. Keuzes hebben een uitwerking op de langere termijn: “Niet alles kan tegelijk; keuzes maken betekent ook afruilen.”
- Jessie Koen (TNO / Universiteit van Amsterdam) ging in op de rol van technologie en de dilemma’s die Mea ervaart in de Big Tech wereld: “AI kan werk menselijker maken, maar alleen als we daar bewust voor kiezen. Werkenden bepalen uiteindelijk hoe we technologie toepassen en de ethische keuzes wij daarin maken, die ruimte moeten zij dus krijgen en kunnen benutten”
- Maggie van den Heuvel (Universiteit van Amsterdam) – over veerkracht en onzekerheid: “De toekomst is niet planbaar. Ik ben ook kunstenaar, in kunst beoog je iets te bereiken maar weet je ook dat de uitkomst niet helemaal te bepalen is. Als het om de toekomst gaat helpt het als we onze waarden en intenties scherp houden maar ook onzekerheid leren verdragen.”
Merlijn Twaalfhoven – De kunstenaar in jezelf
Componist Merlijn Twaalfhoven nodigde het publiek uit om met een andere houding naar de toekomst te kijken: niet als toeschouwer, maar als mede-schepper. Met muziek, verbeelding en een gesprek met de zaal liet hij ervaren dat verbeelden ook verbinden betekent: “We verschillen in belangen, maar delen vaak dezelfde waarden voor de toekomst van onze kinderen en kleinkinderen.”
De reflecties op de film en de verbeelding van Merlijn vormden de opmaat naar de deelsessies waarin deelnemers zelf in gesprek gingen over de waarden achter een wenselijke toekomst van werk.
Wat is een wenselijke toekomst en wat is er nodig om daar te komen?
Na de plenaire sessie doken deelnemers in vier parallelle sessies, elk rond een toekomstthema en elk op een eigen creatieve, verbeeldende, prikkelende manier.
Sessie A. Beleid en keuzes voor brede welvaart – Welke keuzes moeten we nu maken voor een wenselijke toekomst? Verdiepende dialogen aan de hand van een van de vier toekomstscenario’s.
Data, technologie en werkplezier
Sessie B. Data, technologie en werkplezier – Theatrale tech-talk door Isil Vos over de rol van AI en HR in een meer data-gedreven toekomst. Isil speelt hierin een gedreven HR-professional die verregaande technologische mogelijkheden wil inzetten om steeds meer maatwerk te leveren voor medewerkerswelzijn. Een tech-talk met een plottwist. Want hoe ver zijn we eigenlijk bereid te gaan? Hoe voeren we bijtijds het gesprek over de onwenselijke (bij)effecten van technologie in organisaties?
Vaardig in onzekerheid
Sessie C. Onzekerheidsvaardigheid – lector Jacco van Uden en performer Marjolijn Zwakman onderzochten op energieke en verrassende wijze hoe we leren omgaan met wat we niet kunnen voorspellen. Veel veranderingen in organisaties worden aangestuurd vanuit risicomanagement en het inperken van onzekerheid. Maar leidt dat tot schijnzekerheid en wat vraagt het van ons persoonlijk om meer onzekerheid toe te laten?
Gemeenschappen als aanjager van verandering
Sessie D. Organiseren vanuit gemeenschappen – maatschappelijk herontwerper Teun Gautier stelde dat gemeenschappen een belangrijke aanjager zijn van verandering van onderop. Hoe veranderen organisaties als we experimenteren met nieuwe organisatievormen zoals coöperaties, als we organisaties ook zien als kleine gemeenschappen en als bedrijven vaker de verbinding leggen met lokale gemeenschappen?
Van Doem-denken naar Doen!
In de afsluitende plenaire sessie haalde Ruben Maes met het publiek de belangrijkste inzichten op: Wat moeten we nú doen om dichter bij een wenselijke toekomst te komen?
NSvP-voorzitter Joop Schippers reflecteerde op de dag en benadrukte het belang van blijvende dialoog tussen wetenschap, beleid, kunst en praktijk. Ook vandaag viel hem de diversiteit van de achtergronden van deelnemers op.
Stand-up filosoof Laura van Dolron, die gedurende de hele middag haar oor te luister had gelegd bij alle sessies, sloot af met een persoonlijke en poëtische overdenking over menselijkheid in tijden van verandering. “Het gaat niet om soundbites van dertig seconde vandaag… het gaat niet om antwoorden maar om vragen. Omdat de vraag een ruimte opent waar we kunnen zoeken. Een ruimte waar we even kunnen vertoeven, zonder hem dicht te gooien met antwoorden.”
De middag eindigde feestelijk met een borrel en gelegenheid tot napraten bij de expositie van de Future Proof-hoofdband – symbool voor reflectie, verbeelding en gezamenlijke toekomstvorming.
Wil je meer weten over de scenariostudie of de film Future Proof? Kijk dan op
👉 https://www.innovatiefinwerk.nl/kennis/future-proof/
