Menswaardig werk vraagt om keuzes

Karen van Oudenhoven over veerkracht, meedoen en de toekomst van werk

Karen van Oudenhoven heeft in haar loopbaan het menselijke perspectief in werk altijd centraal gesteld. Haar onderzoek en achtergrond sluiten naadloos aan bij de traditie van de NSvP: aandacht voor talent, inclusie en de kwaliteit van werk.

In de podcast stelt Karen dat als zij het één jaar het voor het zeggen zou hebben, zou zij inzetten op twee zaken: het verminderen van sociale ongelijkheid en het versterken van verdraagzaamheid. Polarisatie ondermijnt het vermogen van mensen om samen maatschappelijke opgaven aan te pakken. Mensen willen ergens bij horen en een waardevolle bijdrage leveren. En werk is één van de belangrijkste manieren waarop dat kan.

Meedoen is meer dan betaald werk

Een belangrijke rode draad in het gesprek is dat “meedoen” breder is dan arbeidsparticipatie. Nederland kent een sterke traditie van vrijwilligerswerk, mantelzorg en informele inzet. Toch worden betaald en onbetaald werk in beleid vaak los van elkaar benaderd. Het ministerie van Sociale Zaken stuurt op meer arbeidsparticipatie, terwijl andere beleidsterreinen inzetten op meer mantelzorg en maatschappelijke betrokkenheid.

Maar er zitten maar 24 uur in een dag.

Als we maximale economische participatie verwachten én intensieve zorgtaken én maatschappelijke inzet, zonder integraal ontwerp van hoe een realistische week eruitziet, raken mensen overvraagd. Dat zien we terug in burn-outcijfers, in uitval van mantelzorgers en in dalend mentaal welbevinden onder jongeren en ouders.

Volgens Karen vraagt de toekomst om een herontwerp van participatie: wat vinden we werkelijk belangrijk, en hoe verdelen we tijd en taken op een manier die houdbaar is?

Veerkracht: verbinding, creativiteit en handelingsvermogen

In haar leerstoel aan de Vrije Universiteit van Amsterdam staat maatschappelijke veerkracht centraal. Veerkracht gaat niet alleen over schokbestendigheid, maar over het vermogen van mensen en organisaties om samen te handelen, te leren en creatief in te spelen op veranderingen: iets wat in sterk geprotocolleerde organisaties soms onder druk staat.

Om voldoende personele inzet voor publieke sectoren te behouden zijn keuzes nodig. Onder andere over het ontwerp van werk en de manier waarop organisaties georganiseerd zijn. In de zorg, bijvoorbeeld, zien we professionals die ooit vanuit passie begonnen, maar geconfronteerd worden met administratieve taken en regels die de bedoeling van hun vak overschaduwen. Karen pleit niet voor het afschaffen van alle regels, maar voor een herijking: snijd weg wat niet bijdraagt aan de kern van het werk. Dat vergroot zowel werkplezier als effectiviteit.

Brede welvaart als kompas

In haar toekomstbeeld staat brede welvaart centraal: ecologisch, economisch en sociaal-maatschappelijk in balans. Als we werk ontwerpen, moeten we steeds nadenken over deze drie dimensies. Karen spreekt de hoop uit dat we werk in de toekomst minder organiseren vanuit vaste functies en vooraf bedachte profielen, en meer vanuit talent, passie en wat iemand kan bijdragen. Niet alleen passend in een bestaande organisatie, maar ook gericht op wat de samenleving nodig heeft.

Verbeelden en vernieuwen

In relatie tot ons lustrumthema: Verbeelden en Vernieuwen van de Toekomst van Werk komen we op basis van het gesprek tot een aantal belangrijkinzichten. Verbeelden betekent dat we durven nadenken over andere vormen van participatie, andere werkweken, andere waardering van onbetaalde inzet. Vernieuwen betekent dat we die inzichten ook vertalen naar concrete keuzes in beleid, organisatieontwerp en arbeidsmarktpraktijk.