column Karel Soudijn

Karel Soudijn

Omdat ik zonder rijbewijs door het leven ga, zit ik vaak in de bus. Daar hoor je nog eens wat, zoals: ‘Wat deed jij met je ex-vriendin?’ (Elk antwoord op deze vraag is fout.) Of er valt een belangrijke telefonische mededeling te beluisteren: ‘Ik zit nu in de bus.’

Enkele jaren geleden werd ons provinciale busbedrijf geprivatiseerd. Dit had duidelijke consequenties voor de chauffeurs: krappere rijschema’s, minder gunstige roosters, nieuwe wagens met meer mankementen, en nog wat van die zaken. Als vaste klant kreeg ik dagelijks te horen hoe erg het was. De ene na de andere chauffeur verdween. Hun opvolgers zien er vriendelijk en gezond uit; tot nu toe hebben zij niet te klagen. Ze praten nauwelijks met me over hun werk. Misschien omdat ze jong zijn? Dat zal een rol spelen, maar ik denk dat nieuwelingen het werk vooral heel aanvaardbaar vinden omdat zij weinig vergelijkingsmateriaal hebben.

Lang geleden interviewde Abram de Swaan fabrieksarbeiders die onder zeer slechte omstandigheden werkten. De Swaan heeft er een televisiefilm en een boek op gebaseerd, ‘Een boterham met tevredenheid’. Hiermee is de moraal meteen samengevat: wie geen benul heeft van hoe het anders kan, is best tevreden.
Wat gebeurt er als werkomstandigheden opeens gunstiger worden gemaakt? Denk bij een buslijn aan nieuwe rijschema’s met mooie buffers, fraaiere roosters, meer mogelijkheden om samen met collega’s iets op te zetten, wagens vol toeters en bellen die zelden of nooit falen? De kans lijkt mij groot dat werknemers hier doodongelukkig van worden. Ook bij sterke verbetering van omstandigheden geldt namelijk dat oude en vertrouwde routines losgelaten moeten worden. En dat is eng.

Als u mij vraagt hoe je een baan interessanter kunt maken, ben ik geneigd om te zeggen: ‘Geef mensen meer verantwoordelijkheid.’ Toch is dit bij nader inzien een slecht antwoord, want ik vergeet erbij te vertellen dat de betrokkenen ook nog moeten leren wat het betekent om een saaie functie in te ruilen voor een stimulerende. Het is heel vervelend om te merken dat oude gewoontes niet meer werken. Laatst stond ik bij een koffieapparaat. Een psycholoog vertelde daar hoe hij apen in een dierentuin had geobserveerd. Deze apen waren voormalige proefdieren, opgegroeid in laboratoria. In de dierentuin konden ze een nieuw leven beginnen: ze werden losgelaten in een ruim veld met gevarieerde begroeiing. Observaties wezen uit, dat deze apen in hun nieuwe, verrijkte omgeving veel gelukkiger (speelser en minder neurotisch) waren dan in hun hokken.
Maar de psycholoog vertelde er wel iets bij. Als je deze apen de vrije keuze liet, bleven ze liever in hun hok zitten. Uit zichzelf trokken ze niet het vrije veld in. Daartoe moesten ze worden gedwongen. Pas daarna werden ze gelukkig.  Lijken wij op apen? Dan is de moraal van dit verhaal: verbetering van condities heeft vooral een gunstig effect als mensen er echt niet onderuit kunnen.

Thema's

Onderwerpen

Reageren

Over NSvP

De NSvP is een onafhankelijk vermogensfonds, dat zich inzet voor een menswaardige toekomst van werk. Wij stellen de vraag hoe de arbeidsmarkt van morgen er uit ziet en wat dat vraagt van de talent-ontwikkeling van jongeren en werkenden.

Rijnkade 88
6811 HD Arnhem
info@nsvp.nl
026 - 44 57 800

logo footer

Vind ons op Facebook
Volg ons