Jelle Dijkstra, organisatieadviseur, lezer van meer dan 60 wetenschappelijke artikelen en boeken tijdens zijn vakantie en mede-auteur van het managementboek van het jaar ‘Gedeeld Leiderschap’ praat ons bij over oud en nieuw leiderschap. Zijn centrale inzicht: mensen volgen een beweging en niet de leider van een groep. Mensen nemen afwisselend het voortouw en zijn daarna weer leider af, alsof het een corvee is. Hij onderstreept dan ook het belang van ontvolgen. Leiders blijven vaak veel te lang op vaste posities zitten, ook als ze door de groep allang niet meer als leider worden gezien. Hoeveel alfa-mannetjes zitten er bij u in de boom?

Leiderschap als corvee
Jelle Dijkstra betoogt dat manieren van samenwerken veranderen. We werken steeds vaker themagericht, ‘on the fly’ en in tijdelijke samenstellingen. Samenwerken moet je volgens hem niet structureren via projectgroepen, maar overlaten aan mensen die op basis van hun kwaliteiten en intuïtie handelen. Geef mensen een opdracht, en laat ze zelf tot oplossingen komen (én zelf vastlopen). Wie het weet mag het zeggen. Nee, sterker nog, wie het weet moet het zeggen. Leiderschap wordt één van de rollen die je tijdelijk kunt vervullen, een soort van corvee als het ware.

Kan een wielerploeg zonder kopman?
Waarom hebben velen het zo moeilijk met nieuwe manieren van samenwerken en leiderschap? Jelle wijt het aan het feit dat we nu eenmaal zo geprogrammeerd zijn. Hij noemt het voorbeeld van wielrenner Bauke Mollema die op een vraag van Mart Smeets aangeeft dat de Rabo-ploeg op dat moment nog niet weet wie de nieuwe kopman is. Diegene die het die dag kan, rijdt voorop. Frits Bolkestein zit erbij, en hij begrijpt daar niets van. Een ploeg moet toch een kopman hebben? Hoe kan zo’n ploeg anders functioneren? Dit is volgens Jelle Dijkstra een mooie illustratie van oud en nieuw denken over leiderschap.

Tijdelijke leiders en het belang van ontvolgen
In de nieuwe situatie van ander leiderschap moeten we veel meer de kracht van mensen bovenhalen. Dit kan bijvoorbeeld via co-creatie. Dijkstra noemt ook het gedrag van meeuwen (flocking behaviour). Wanneer één meeuw de daling richting visgronden inzet, volgt de groep, en is de eerste meeuw meteen leider af. Met andere woorden: mensen volgen de beweging van een groep (en niet zozeer de leider), ze zoeken cohesie met elkaar en met (tijdelijke) leiders en zullen zich na verloop van tijd ook weer afscheiden van de groep. Jelle Dijkstra vindt sociale media als Twitter en Facebook goede leermiddelen om te oefenen met dit laatste fenomeen ‘afscheiden’. Je volgt en ontvolgt, je ‘vriendt’ en ‘ontvriendt’ elkaar. Werkwegen komen soms samen en scheiden zich bij afronding van een opdracht weer (tijdelijk).

Structuur van belang om creatief te kunnen zijn
Moeten organisaties dan maar alle structuren afschaffen? Nee hoor, want mensen hebben soms structuur nodig om creatief te kunnen denken. En sommige mensen hebben meer behoefte aan structuur dan anderen. En het kan ook zo zijn dat mensen soms wel en soms geen behoefte aan structuur hebben. Waar het Dijkstra om gaat is dat interne grenzen, evenals die tussen een vaste en flexibele schil van medewerkers, tweezijdig permeabel (doorlaatbaar) zijn, voor mensen én voor werk.

Alfa-man die even vergeet leider te zijn
Tot slot nog een voorbeeld van ‘haasje-over’ leiderschap. Jelle Dijkstra vertelt het verhaal van de alfa-aap die tijdens een aanval van een tijger in een boom bleef zitten. De moeders en jonge dieren in de groep gingen de tijger te lijf. Nadien was de alfa-man een tijd lang leider af. Het oudste vrouwtje vervulde die rol, totdat ze er genoeg van had. Toen gaf ze het leiderschap aan hem terug. Hoeveel alfa-apen zitten er bij uw organisatie in de boom?

Jelle Dijkstra was een van de sprekers over Ander Leiderschap tijdens de derde bijeenkomst van het Leernetwerk Anders Werken georganiseerd door Factor Vijf i.s.m. NSvP op 2 oktober 2012, Dialogues House ABN AMRO te Amsterdam.

Lees hier het hele verslag.

Thema's

Onderwerpen

Reageren

Over NSvP

De NSvP is een onafhankelijke stichting en vermogensfonds, en zet zich in voor een menswaardige toekomst van werk. Wij ontwikkelen, delen en verspreiden kennis op het gebied van mens, werk en organisatie. We stellen de vraag hoe de arbeidsmarkt van morgen eruit ziet en wat dat vraagt van de talentontwikkeling van jongeren en werkenden. 

Rijnkade 88
6811 HD Arnhem
info@nsvp.nl
026 - 44 57 800

 

Vind ons op Facebook
Volg ons