De wekker loopt af. Het is half zeven en ik probeer nog een keer naar mijn droom terug te keren. Maar precies op het moment dat ik weer op mijn eiland zit, komt de gedachte “verslag voor patiënt Y moet vandaag nog worden afgemaakt”. Dat betekent dus: “Adieu Bahamas!” en “Hello werk!”. Ik loop naar de badkamer om snel te douchen. Daar komen weer nieuwe gedachtes in me op “Vandaag heb ik ook nog een afspraak met Jeroen en met patiënt X”. Plotseling krijg ik de reeds bekende pijn in mijn buik. Gewoon negeren. Het douchen en aankleden gaat automatisch. Ik kan me nauwelijks herinneren dat ik voor de spiegel stond.

Elke dag dezelfde stappen: douchen, ontbijten en nog even een blik in de krant werpen. Tussendoor flitst opnieuw de oude gedachte door me heen “Ja, patiënt X– heel belangrijk, niet vergeten”. Zodra ik weer aan de patiënt denk, wordt de buikpijn erger. “Eigenlijk was ik niet van plan om weer met X te werken. Te veel stress, te veel emoties en gewoon geen dankbaarheid.” De buikpijn wordt doordringender en de gedachtesprongetjes worden intensiever. “Moet ik misschien thuis blijven?…. “

Komt  dit verhaal een beetje bekend voor? Het zou op veel mensen met dienstverlenende beroepen, zoals artsen, leraren, verkopers, van toepassing kunnen zijn. Dag na dag vechten ze tegen een innerlijke dissonantie die door stressrijke of gewoon onaangename ervaringen op de werkplek ontstaat. Het resultaat: piekeren over dingen die gebeurd zijn of gaan gebeuren. Nu is piekeren is niet per definitie slecht maar zodra het chronisch wordt, is de kans groot dat er fundamentele en negatieve gevolgen voor het welzijn optreden. De manier waarop mensen in dienstverlenende beroepen negatieve neveneffecten van hun baan kunnen voorkomen stond in mijn studie 'A Mindful Workforce? A diary study investigating effects of brief mindfulness meditations' centraal.

'Display rules' en vermijdingsstrategieën
Mensen die dienstverlenende beroepen uitoefenen, moeten zich aan zogenoemde 'display rules' houden. Die 'regels' schrijven voor dat de werknemer zijn eigen mentale toestand moet negeren om de mensen waarmee hij of zij samenwerkt tevreden te stellen. Met andere woorden, als de patiënt huilt, moet de arts zich sterk houden; als de arrestant de politieman beledigt, mag hij er niet op reageren; als de klant tegen de verkoopster schreeuwt, moet ze blijven glimlachen en niet terug gaan schreeuwen.
Om in dergelijke situaties professioneel gedrag te tonen, maken mensen in de dienstverlenende sector gebruik van vermijdingsstrategieën. Voorbeelden hiervan zijn  ontkenning van bepaalde gevoelens, dagdromen of de afname van inzet om met de stress-veroorzakende factor om te gaan.

Bijkomende effecten
Deze vermijdingsstrategieën vragen veel energie, met als gevolg dat de werknemer op een bepaald moment last van een mentale ziekte zou kunnen krijgen. Verlies van interesse, passiviteit, minder plezier in het werk, agressie of insomnia zijn enkele gevolgen die vaak in deze sector te zien zijn. Naast deze gevolgen kom je in deze sector vaker werknemers tegen die opgebrand zijn, een  burn-out hebben. Bij een burn-out voelen werknemers zich emotioneel leeg en nemen ze vaak een cynische houding aan die gepaard gaat met depersonalisatie van collega’s. Daarnaast zie je bij mensen met een burn-out ook vaak dat ze aan hun eigen competenties gaan twijfelen. Zodra die toestand is bereikt, duurt het niet lang voor de prestatie er zelf onder gaat lijden. Er zijn cases bekend waar stewardessen een agressieve houding vertonen tegen passagiers of waar artsen of hulpverleners fouten maken die gevaarlijk voor de patiënt zijn. Het gaat hierbij vaak om extreme voorbeelden; terwijl ziekteverzuim een bijna dagelijks fenomeen is. Afnemende prestaties en ziekteverzuim zijn niet alleen vervelend voor de werknemer maar ook voor de werkgever, omdat dat kosten met zich meebrengt.

Neem de rode pil
Om deze problemen te tackelen, worden verschillende anti-stressmethoden en -medicijnen aangeboden. Deze verschillen van elkaar in duur, kosten en moeite. Zo hebben medicijnen bijvoorbeeld een direct effect. De gebruiker voelt zich meteen beter en ervaart een positievere stemming. Anti-stress- en relaxatie-oefeningen vergen daarentegen meer tijd voordat een gedrags- en gemoedsverandering zichtbaar is. Hoewel medicijnen en de diverse oefeningen in hun onderliggende mechanismen verschillen, hebben ze iets gemeenschappelijks, namelijk de manier waarop ze een verandering initiëren. In plaats van het probleem op te lossen, pakken ze de symptomen. Maar doordat er niets wordt opgelost, blijft het probleem op de achtergrond van de psyche spelen en zal het probleem met alle symptomen opnieuw opduiken zodra een toegespitste situatie optreedt. Vaak zal het piekeren ook zonder een hevige situatie plotseling en onverwacht weer optreden. Daarom zouden methoden die het probleem benaderen effectiever zijn. Een van deze methoden is de mindfulness-meditatie.

Of de blauwe pil?
Anders dan de eerder genoemde technieken, tracht mindfulness-meditatie niet iets te onderdrukken of te negeren, maar tracht het de relatie met de gedachten te veranderen. 'Mindful mensen' denken noch positief noch negatief over de indringende gedachte. Ze 'accepteren' het feit dat indringende gedachtes bij ons als mens horen en dat het piekeren hierover verspilde tijd is. Door het aannemen van deze houding is de persoon niet meer de 'geraakte' maar de 'toeschouwende'. De toeschouwende persoon is nu in staat de gedachte objectief te bekijken en te beslissen of een diepere kijk de moeite waard is. Het is precies het 'accepteren' van de indringende gedachten die de mindfulness-meditatie zo effectief maakt. Want zodra de persoon het inzicht krijgt dat vechten met de indringende gedachten nutteloos is, kan hij of zij loskomen van de intrusies en zich meer op het hier en nu focussen. En het gevolg? Een vreedzame(re) gemoedstoestand, en ook meer flexibiliteit als de persoon in een stressvolle situatie terecht komt, omdat zij of hij minder last van dit soort gedachten en dus meer mentale kracht heeft.

Mindfulness
Uit een groot aantal studies blijkt inderdaad dat mindfulness-meditatie toegepast kan worden bij verschillenden problemen. Ook op lange termijn blijkt deze meditatie positieve gevolgen te hebben. Maar toch, hoeveel studies het ook zijn, er bleken enkele hiaten te zijn. Ten eerste werd er in de studies geen duidelijk verband gelegd tussen werknemers in dienstverlenende beroepen en mindfulness. Ten tweede bleef de kwestie onbeantwoord of zeer korte meditaties het welzijn ook verbeteren, net als de langdurende oefeningen dat deden. Zo ja, zouden die effecten tot stand komen omdat mindfulness-meditatie de bereidheid om vermijdingstrategieën te gebruiken vermindert?

Onderzoek
Om dit na te gaan, heb ik aan mensen met dienstverlenende beroepen gevraagd om tien dagen lang, ’s ochtends en ‘s avonds, beknopte mindfulness-meditaties te doen. Van de mensen die uiteindelijk meededen, kreeg de ene helft de meditatie-oefeningen meteen uitgereikt, terwijl de andere helft ze pas later kreeg. De korte meditaties die op cd of in mp3-formaat aan de deelnemers werden gegeven, waren gebaseerd op beschikbare meditaties. Ondanks dat de meditaties in duur van elkaar verschilden, bevatten ze de meest belangrijkste aspecten van mindfulness. Om het autodidactische leren van mindfulness te bevorderen, kregen de deelnemers een dagboekje met een agenda die aangaf wanneer ze welke meditaties moesten doen en enkele vragen over hun welzijn.

Resultaten – een mindful workforce?
Hoe zag het welzijn van mijn deelnemers er uit? Waren alle deelnemers die de meditatie meteen kregen positief? Precies deze verwachting kwam niet uit, maar in plaats hiervan toonde deze groep minder negatieve affect, minder emotionele uitputting, lagere bereidheid om vermijdingstrategieën te gebruiken en meer plezier in het werk. Het interessante was dat de meditatiegroep opener stond ten opzichte van de stress-veroorzakende factor en dus minder geneigd was om van vermijdingstrategieën gebruik te maken. Dit effect bleef in de controle groep weg. Daarnaast was het ook te zien dat als mensen niet bereid waren om de stress-veroorzakende factor te ervaren dat gepaard ging met meer emotionele uitputting, negatieve affect en minder arbeidsvreugde.

Voordelen van een mindful medewerkers
Wat betekenen deze resultaten nu voor de werkgevers en werknemers in de dienstverlenende sector? Aan de ene kant wordt duidelijk dat er minder behoefte is aan dure en tijdrovende methoden om het welzijn van de werknemers te bewaren. Het zoeken naar specifieke clubs of instituten wordt secundair. Een rustige locatie en 3 minuutjes per dag zijn al genoeg om iets voor het eigen welzijn te betekenen. Hoe nuttig deze resultaten ook mogen zijn, het is belangrijk om in het achterhoofd te houden dat de introductie van mindfulness-meditatie een uitdaging is. Zoals bij elke nieuwe interventie, is het mogelijk dat mensen minder bereid zijn om mindfulness-meditaties te doen. De redenen kunnen verschillen per persoon en per beroep. Een mogelijkheid om deze drempel te nemen, zou het gebruik van rolmodellen zijn die laten zien wat mindfulness-meditatie is en welke ervaring ze ermee hebben gehad. Potentiële rolmodellen zijn werkgevers of andere mensen  hogere posities. Maar ook collega’s kunnen hier een sterke invloed uitoefen.
Ten slotte, als mensen toch bereid zouden zijn om mee te doen, maar de motivatie of ambitie ontbreekt, dan kan het helpen om erbij stil te staan wat de persoonlijke winst is als ze somber of depressief dreigen te worden.

Bronnen
Glomb, T. M., Duffy, M. K., Bono, J. E., & Yang, T. (2011). Mindfulness at Work. Research in Personnel and Human Resources Management, 30, 115.
Hülsheger, U. R., Alberts, H. J. E. M., Feinholdt, A., & Lang, J. W. B. (2013). Benefits of mindfulness at work: The role of mindfulness in emotion regulation, emotional exhaustion, and job satisfaction. Journal of Applied Psychology, 98(2), 310-325.

Lees de hele master thesis van Alina Feinholt:  'A Mindful Workforce? A diary study investigating effects of brief mindfulness meditations'

Thema's

Onderwerpen

Reacties

Mooi onderzoek, Alina. En ook mijn eigen ervaring bij het geven van workshops en trainingen mindfulness binnen het bedrijfsleven. De drie-minuten adempauze kleuren direct al de ervaring van de 'beoefenaar' en geven letterlijk en figuurlijk veelal 'lucht' aan de situatie.

Leuk om deze bevindingen te leggen naast de ervaringen in een project Mindfullness in de Jeugdzorg van FCB:http://www.fcb.nl/download/jeugdzorg/cao/Eindrapport%20pilot%20mindfulness%20webversie.pdf

Ik lees dit min of meer toevallig. Als 56-jarige professional denk je (ik) al snel dat je (ik) het al wel allemaal weet. En dan lees je dit korte verhaal ! Met veel momenten van herkenning en erkenning voor je spot-on redeneringen. Thnx. Heb je scriptie gedownload en ga het helemaal lezen (wel jammer dat het niet in het Nederlands is, maar ja, dat ben ik dan weer... :-)

Reageren

Over NSvP

De NSvP is een onafhankelijke stichting en vermogensfonds, en zet zich in voor een menswaardige toekomst van werk. Wij ontwikkelen, delen en verspreiden kennis op het gebied van mens, werk en organisatie. We stellen de vraag hoe de arbeidsmarkt van morgen eruit ziet en wat dat vraagt van de talentontwikkeling van jongeren en werkenden. 

Rijnkade 88
6811 HD Arnhem
info@nsvp.nl
026 - 44 57 800

 

Vind ons op Facebook
Volg ons