Naast de gestaag groeiende inzet van zelfstandigen zonder personeel hebben organisaties steeds meer oog voor zelfsturing, autonomie en regelmogelijkheden van medewerkers. Dat blijkt uit de expertmeeting Zzp’ers en toekomstige arbeidsrelaties, die medio februari plaatsvond in Amersfoort. Experts met verschillende achtergronden wisselden met elkaar van gedachte over dat wat je in organisaties kunt leren van zzp’ers voor het vernieuwen van arbeidsrelaties. Conclusie: Staar je niet blind op de vorm (het arbeidscontract) maar op het doel: meer werkplezier, betrokkenheid, productiviteit en vernieuwing van onderaf. De belangrijkste vraag daarbij is: hoe kan je mensen zo inspireren dat ze zich op een productieve manier verhouden tot hun werk?
Tijdens de discussie werden verschillende perspectieven met elkaar verbonden: wetenschap met praktijk, de praktische ervaring van organisaties met de ervaringsdeskundigheid van mensen die zelf zzp’er zijn, of zzp’ers vertegenwoordigen. De antwoorden zijn vastgelegd in een uitgebreid voorronde document en een verslag van de bijeenkomst, onderaan dit artikel. In dit artikel een korte impressie.
Toename zzp´ers is teken aan de wand
De toename van het aantal zzp’ers voorziet in de behoefte van werknemers aan meer vrijheid de eigen werkinhoud en werktijden te kunnen bepalen, meer autonomie en zelfstandigheid bij het uitvoeren van het werk en sturing op het type opdrachten dat je uitvoert en met wie. Maar het sluit ook aan op de behoefte van organisaties aan meer flexibiliteit, zelfstandigheid en eigen verantwoordelijkheid. Het bereiken van de gewenste doelen kan op verschillende manieren: door met meer zzp’ers te werken én door te werken aan meer ‘volwassen’ arbeidsrelaties.
Zijn zzp’ers beter dan werknemers?
Zzp’ers brengen meer flexibiliteit in de organisatie, een frisse wind, soms meer motivatie en kwaliteit. Maar het werken met zzp’ers heeft ook nadelen. Voor de organisatie betekent het werken met veel zzp’ers een verlies aan continuïteit. Ook kennis en ervaring kunnen makkelijker weglekken; de organisatie kan kwetsbaar worden als sleutelposities door tijdelijk krachten worden ingevuld. Ook voor de werkenden zelf is het zzp’erschap niet zaligmakend. Loopbaanontwikkeling, pensioen en arbeidsongeschiktheid zijn zaken waarbij niet iedere zelfstandige goed voor zichzelf kan zorgen.
Wat vraagt het werken met meer zzp’ers van organisaties?
Organisaties van de toekomst moeten vooral zoeken naar een optimale mix tussen werknemers en zzp’ers. Dat vraagt om maatwerk in arbeidsrelaties. Organisaties gaan hier nog weinig bewust mee om. Er is meestal geen beleid voor het inhuren, motiveren, betrekken en binden van zzp’ers. Toch is het belangrijk om een aantrekkelijke opdrachtgever te zijn, zeker in een krappe arbeidsmarkt. In een tijd van schaarste worden zzp’ers als experts binnengehaald, ten tijde van een recessie zie je dat ze soms op een uiterst botte manier aan de kant worden gezet. Als organisaties met een grotere kring flexibel personeel gaan werken worden planning en contractering van zzp’ers belangrijker. Wil je daar professioneel mee omgaan dan kan je denken aan het opzetten van een kring van preferred suppliers, het organiseren van themabijeenkomsten voor preferred suppliers en vast personeel, het verbreden van sociaal beleid, en regelmatig feedback geven aan en vragen van zzp’ers. Ook de samenwerking tussen werknemers en zzp’ers kan de nodige aandacht vragen.
Aandacht voor volwassen arbeidsrelarties
Er is en beweging gaande op twee niveaus: Naast de toename van het aantal zzp’ers hebben veel organisaties ook steeds meer oog voor zelfsturing, autonomie en regelmogelijkheden van medewerkers. De klassieke arbeidsrelatie beschrijft de arbeidsovereenkomst als een overeenkomst waarbij de ene partij, de werknemer, zich verbindt in dienst van de andere partij, de werkgever, tegen loon gedurende zekere tijd arbeid te verrichten. Hierbij staat het dienstverband en de gezagsrelatie tussen werkgever en werknemer centraal. Er worden meestal geen afspraken gemaakt over de resultaten van die arbeid. Je ziet dat in volwassen arbeidsrelaties deze gezagsrelatie gelijkwaardiger wordt en juist de afspraken over de werkresultaten belangrijker worden. Organisaties moeten daarom leren meer te denken in netwerkstructuren en minder in hiërarchieën. Leidinggevenden spelen hierin een cruciale rol.
Prikkeling en zelfvertrouwen
Hoewel kenmerken van zzp’erschap over te nemen zijn in de klassieke arbeidsrelaties, moeten de positieve aspecten van de lange termijn (werknemer-werkgever) relatie niet vergeten worden. Het vertouwen dat in een langere werkrelatie kan ontstaan, het sociale contact en het geven van betekenis vormen belangrijke elementen.
Er zijn twee dingen belangrijk: de noodzaak van prikkeling om te leren én het zoeken naar nieuwe zekerheden om te kunnen veranderen. De zzp’er is genoodzaakt alert te blijven op kwaliteit, kennisontwikkeling en netwerkontwikkeling, anders voelt hij het meteen in het al dan niet behouden en binnenhalen van opdrachten. Deze prikkelpunten roepen creativiteit op die nodig is om zelfstandig problemen op te lossen en ervan te leren. Wil je iets van de positieve aspecten van zzp’ers overnemen dan is het de kunst vormen van prikkeling ook in organisaties een plaats te geven. Door nieuwe werkervaring op te doen, in beweging te blijven, doen mensen ook vertrouwen op dat zij meer kunnen dan het werk dat ze al jaren doen. Dat zelfvertrouwen is erg belangrijk als het erom gaat stappen te zetten naar meer zelfsturing en verantwoordelijkheid.
Reageren