Dit artikel is een integraal deel uit het boek 'Creativiteit krijg je niet voor niets. Over de psychologie van creativiteit in wetenschap en werk' van Carsten de Dreu en Daniel Sligte.

Henri Poincaré was een Franse wiskundige en theoretisch natuurkundige - lange tijd verbonden aan de Ecôle Polytechnique en daarna de Université de Paris Sorbonne. Hij geldt als één van de grondleggers van de algebraïsche topologie en als één van de laatste universalistische wetenschappers. Aan het einde van de belle epoque formuleerde hij één van zijn meest invloedrijke wiskundige inzichten op het gebied van de getallentheorie.
Op de vraag hoe hij tot dit baanbrekende inzicht kwam, antwoordde Poincaré: “…Ik verbleef enige dagen aan de kust en liep wat te mijmeren. Op een ochtend, terwijl ik langs een klif liep, werd ik getroffen door dit idee...” (Hadamard, 1945, pp. 13-14). De oplossing kwam volgens Poincaré dus als een donderslag bij heldere hemel. Dit doet sterk denken aan het eureka-moment van Archimedes. Hij stapte in bad en plotsklaps begreep hij hoe hij kon aantonen dat een kroonjuweel gemaakt was van puur edelmetaal, en niet een legering was van goud vermengd met een minderwaardig metaal.

Blijkbaar gebeurde er iets in het brein van deze illustere wetenschappers, zonder dat ze bewust met het probleem bezig waren. Dat hun inzichten een fundamentele bijdrage leveren aan onze maatschappij staat buiten kijf. Maar wat er precies in het brein van deze twee invloedrijke individuen plaats had, zullen we nooit weten. Wat we wel kunnen, is de processen in het brein in kaart brengen die betrokken zijn bij, en bevorderend voor, creatieve prestaties.

Maar eerst bekijken we nog twee andere creatieve genieën – biochemicus Max Perutz en topkok Ferran Adrià, die een contrasterend perspectief bieden op het tot wasdom komen van nieuwe inzichten. Max Perutz was een Joodse vluchteling uit Oostenrijk en won in 1962 de Nobelprijs voor de Scheikunde. Als biochemicus aan de Universiteit van Cambridge had hij als eerste, met behulp van kristallografie, de moleculaire structuur van hemoglobine beschreven. Na zijn dood, in 2002, vertelde zijn dochter Vivian hoe Perutz te werk ging:
“…all his life, whatever he was doing – riding his bicycle, going for walks, dead-heading the roses – his mind would always be occupied by the latest problem…His approach was that of Isaac Newton who, when asked how he made discoveries, answered: By always thinking about them. I keep the subject constantly before me and wait until the first dawnings open little by little into the full light” (Ferry, 2007, p. 224).

Terwijl Poincaré en Archimedes juist afleiding zochten op het moment dat ze getroffen werden door hun geniale inzicht, was Max Perutz continu bezig om zich te richten op het probleem dat hij trachtte op te lossen. En met succes. De Spaanse topchef  Ferran Adrià van restaurant El Bulli en uitvinder van het moleculair koken had eenzelfde methodiek als Perutz. In een interview in het wetenschappelijke tijdschrift Nature, reflecteert hij op de manier waarop zijn creativiteit tot stand komt: “…Last year we ran 4,000 tests and only about 300 of them panned out. … The important thing is to have lots of ideas simmering. Some of these ideas will work, and from these we build our new dishes. … Our work is systematic: you have to be very organized to achieve a sense of anarchism” (Hoffman, 2009, p. 267).

Max Perutz kreeg zijn inzichten niet voor niks. Hij werkte er lange dagen keihard voor en liet niet los voordat hij de oplossing te pakken had. Hetzelfde geldt, volgens eigen zeggen, voor Ferran Adrià. En in beide gevallen lijkt het alsof ze donders goed wisten wat ze deden. De ideeën en inzichten die ze kregen waren vooral de resultante van tamelijk bewust en gecontroleerd denkwerk. Ook hier is het creatieve brein aan het werk, maar wel op een heel andere manier dan bij Henri Poincaré en Archimedes het geval leek.

In dit hoofdstuk (hoofstuk 4 – red) onderzoeken we het creatieve brein en de twee benaderingen die uit bovenstaande anekdotes naar voren komen – losjes en flexibel denken door Poincaré en Archimedes enerzijds, en volhardend en analytisch denken door Perutz en Adrià anderzijds. Gaandeweg bespreken we manieren om flexibel, dan wel persistent denken te bevorderen.


Meer inspiratie over creativiteit op het werk ?

Elke dinsdag posten we op Facebook een bruikbare tip, handig weetje of inspirerende frase uit het boek over creativiteit.

Thema's

Onderwerpen

Reageren

Over NSvP

De NSvP is een onafhankelijk vermogensfonds, dat zich inzet voor een menswaardige toekomst van werk. Wij stellen de vraag hoe de arbeidsmarkt van morgen er uit ziet en wat dat vraagt van de talent-ontwikkeling van jongeren en werkenden.

Rijnkade 88
6811 HD Arnhem
info@nsvp.nl
026 - 44 57 800

logo footer

Vind ons op Facebook
Volg ons