Nieuwe arbeidsrelaties: terug naar vroeger

Werk maken van inzetbaarheid is dé troef voor wie in deze turbulente tijden overeind wil blijven op de arbeidsmarkt. ‘We praten er al jaren over, maar doen er veel te weinig aan’, stelt Aukje Nauta, bijzonder hoogleraar Employability in Werkrelaties aan de UvA en partner bij Factor Vijf. ‘Er zijn talrijke instrumenten ontwikkeld, afspraken gemaakt met de vakbonden, maar de uitvoering stokt.’

Dit voorjaar schreef Aukje Nauta het boek Tango op de werkvloer – een nieuwe kijk op arbeidsrelaties. ‘It takes two to tango. Dat geldt zeker voor inzetbaarheid’, stelt ze. ‘Iedereen heeft een werk- of opdrachtgever nodig om inzetbaar te blijven en werk of opdrachtgevers te houden. Maar inzetbaarheid verbetert pas echt als je samen een dialoog voert.’
Hoe mensen werken is de afgelopen jaren veranderd, stelt Nauta. ‘De arbeidsmarkt is krap geworden en de technologische ontwikkelingen gaan snel. Het is niet per se noodzakelijk dat we grote groepen werknemers samenbrengen in fabrieken en kantoren. Veel werk kan thuis gebeuren. Het lijkt alsof we teruggaan naar de tijd van voor de industriële revolutie. Toen werkten de meeste mensen als kleine zelfstandige. Tien procent van de beroepsbevolking is nu zzp’er en onder kenniswerkers is ‘het nieuwe werken’ een ware hype. Het lijkt allemaal gewoon, maar in de dynamische organisaties van vandaag bijten de psychologische, economische en juridische componenten van arbeidsrelaties elkaar regelmatig.’

Wat verwacht je van elkaar
De psychologische benadering van een arbeidsrelatie gaat over de niet formeel vastgelegde afspraken tussen werkgever en werknemer. Dus: wat verwacht je nog meer van elkaar dan strikt bij de functie hoort? In de economische benadering gaat het over financiële prikkels: mensen doen het afgesproken werk voor hun werkgever omdat ze in ruil daarvoor een salaris ontvangen. Bij de juridische aspecten van arbeidsrelaties gaat het bijvoorbeeld om het feit dat werkgevers niet zomaar mensen kunnen ontslaan, maar dat dit netjes volgens een sociaal plan verloopt. Een goed voorbeeld van waar psychologische, economische en juridische aspecten van de arbeidsrelatie wringen, is de postmarkt: postbodes die worden vervangen door goedkopere parttimers, ervaren een breuk in hun psychologisch, economisch en juridisch contract. Nauta: ‘Het wordt tijd voor een nieuw Gebouw van Arbeidsverhoudingen.’ In haar boek doet ze daarvoor een voorstel.

Arbeidsrelaties armoedig
‘Mensen wanen zich zeker in een vast dienstverband, maar in de praktijk zijn de meeste arbeidsrelaties ronduit armoedig’, stelt Nauta. Werkgevers zijn niet werkelijk geïnteresseerd in wat werknemers willen en die geven zich op hun beurt zelden bloot. Vakbonden maken algemene afspraken over dat wat werkgevers gaan investeren in bijvoorbeeld scholing. Maar er is een gapend gat tussen die formele afspraken en het dagelijks HR-beleid in organisaties. En het stokt helemaal tussen leidinggevende en werknemer. Een echt gesprek zou moeten gaan over de vraag: leer je hier nog wel voldoende en daagt het werk je nog uit? Hoe is je inzetbaarheid nu, maar vooral: hoe is die over tien jaar? In de praktijk gaat het over de hoogte van het salaris, wel of niet parttime werken en het dagelijks functioneren.’

Juist het ontbreken van een echt gesprek maakt de huidige arbeidsrelaties, vast of flexibel, niet sterk genoeg om alle veranderingen op de arbeidsmarkt het hoofd te bieden. Iemand die niet wil scholen of veranderen, kan nog steeds gemakkelijk op een zijspoor worden gezet. Een werkgever die niet wil investeren in de employability van medewerkers komt daar nu nog mee weg. Maar iemand die afhaakt in het proces van levenslang leren, belandt definitief op een doodlopende weg, of je nu een vaste baan hebt of zzp’er bent. Nauta: ‘De krappe arbeidsmarkt, de snelle technologische vernieuwingen maken kennis en sociale vaardigheden tot onontbeerlijk sociaal kapitaal en daarom is permanent investeren van groot belang. Voor werkgevers om geschikt personeel te krijgen en voor werkenden om een kans op werk te houden.’

Arbeidsconflicten nemen toe
Nauta deed in het verleden veel onderzoek naar conflicten in organisaties. Zij schat in dat inzetbaarheid dé conflictkwestie van de komende jaren zal zijn. ‘Aan de ene kant geeft inzetbaarheid zelfvertrouwen en maakt het flexibel. Maar in situaties van onzekerheid vertonen goed inzetbare mensen soms ook intimiderend gedrag. En er is een grens aan hun flexibiliteit: bij te veel onzekerheid voelen mensen zich onveilig. Daarnaast stijgt de AOW- en pensioenleeftijd. Daardoor zijn er meer conflicten te verwachten tussen werkgevers die van dure oude werknemers af willen en werknemers die hun werkgevers verwijten niets in hun ontwikkeling te investeren.’

In haar boek schrijft Nauta: ‘Werkgevers en werknemers die het lukt om belangentegenstellingen en spanningen goed te hanteren, bouwen organisaties die bronnen van werkplezier, ontwikkeling en innovatie zijn. Daarvoor is het nodig dat, voor zowel werkgevers als werknemers, vaardigheden om een dialoog te voeren, worden verbeterd. Bij nieuwe arbeidsrelaties gaat het om maatwerk en daarbij kun je niet alles vastleggen in regels en algemene afspraken. Onderzoek wijst uit dat een inzetbare medewerker openstaat voor veranderingen, veerkrachtig, proactief en gemotiveerd is, een heldere identiteit heeft, visionair en avontuurlijk is, beschikt over vakkennis en -vaardigheden, anticipeert op veranderingen, flexibel en sensitief tegenover zijn omgeving is, en ook nog in balans. Dat is veel, maar het is de investering zeker waard.’

Tango op de werkvloer – een nieuwe kijk op arbeidsrelaties. Van Gorcum 2011. Auteur: Aukje Nauta. ISBN folioboek 978 90 232 4816 3, ISBN ebook 978 90 232 4817 0

Onderwerpen: 

Reageren

Contact

  • NSvP
  • Rijnkade 88
  • 6811 HD Arnhem
  • 026-4457800
  • 026-4439222

© 2014 NSvP - Miix